تاثیر نحوه هزینه کرد دولت ها در آموزش و پرورش، بر شاخص توسعه انسانی: مقایسه تطبیقی ایران با کشورهای OECD

دولت‌ها در نظام آموزش‌وپرورش، نقش تصدی‌گری و جهت‌دهی مهمی دارند. آموزش‌وپرورش از آنجا که وظیفه تولید بدنه فعال جامعه و تأمین نسل باکیفیت جایگزین را دارد، در نظام توسعه کشورها نقش بسیار پررنگی را ایفا می‌کند. برای سنجش چنین وظیفه‌ای می‌توان از چگونگی تغییر شاخص توسعه انسانی در طول زمان براثر تغییر هزینه‌های دولت در بخش آموزشی استفاده کرد. باتوجه‌به محدودیت بودجه آموزش‌وپرورش، سؤالی که مطرح می‌شود این است که چطور این بودجه محدود را بین بخش‌های مختلف هزینه گردد؛ لذا در مقاله پیشرو با تقسیم انواع هزینه‌های دولت در بخش آموزش، میزان توضیح دهندگی این هزینه ها را برای رفتار HDI – در قالب 2 مدل رگرسیونی جداگانه یکی برای کشور‌های OECD و دیگری برای ایران- مورد ارزیابی قرار می گیرد. داده‌های مربوط به شاخص توسعه انسانی و هزینه‌های دولت در بخش آموزشی به ترتیب از سایت برنامة توسعه سازمان ملل متحد و بانک جهانی استخراج شده است. نتایج به‌دست‌آمده برای کشورهای OECD نشان می‌دهد هزینه‌های آموزشی دولت به‌صورت تجمیعی تأثیر مثبت بر شاخص توسعه انسانی دارند. درحالی‌که هزینه دولت به‌صورت تفکیک شده در هر سه بخش مقاطع ابتدایی، متوسطه و تحصیلات عالی برای هر دانش‌آموز تأثیر منفی در شاخص توسعه انسانی این کشورها دارد. نتایج مربوط به ایران نشان می‌دهد که هزینه آموزشی دولت روی‌هم‌رفته تأثیر منفی بر شاخص توسعه انسانی دارد. بر اساس این نتایج کشورهای OECD برای ارتقا در شاخص توسعه انسانی خود نیاز به‌صرف هزینه در سطوح بالاتر آموزشی دارند. از سوی دیگر نظام آموزش‌وپرورش کشور نیازمند تخصیص بهینه بودجه در تمامی ابعاد برای دستیابی به اهداف آموزشی کشور است. باتوجه‌به محدودیت بودجه و تنگناهای مالی دولت، ضروری است هزینه کرد دولت در جهت انجام وظایف توسعه‌ای تعیین شده باشد.